Wstęp
Możliwość powierzenia artyście stworzenia dzieła przez długi czas należała do nielicznych. Proces powstawania pracy pozostawał ukryty, do którego dostęp miały tylko wybrane osoby.
Dziś, działając w dialogu ze społecznościami, chcemy otworzyć się na inne sposoby współdziałania. Pragniemy tworzyć przestrzeń, w której to wspólnoty mogą inicjować powstanie pracy, a osoby artystyczne — z szacunkiem dla swojej praktyki — podejmować się procesu opartego na wzajemnym wsłuchaniu.
Pytania zadawane w polu sztuki od lat — co? dla kogo? i po co? — stają się dla nas impulsem do szukania innych ścieżek. Jedną z nich jest model zaproponowany przez Françoisa Hersa w manifeście Les Nouveaux commanditaires z 1990 roku. Hers wskazywał potrzebę odejścia od kuratorstwa jako formy decydowania za innych, na rzecz praktyki opartej na współobecności i odpowiedzialnym słuchaniu. BGSW widzi w tym swoją rolę mediującą: towarzyszącą, łączącą, uważną. Program Inni Kuratorujący to także praktyka namysłu nad rozszczelnieniem instytucji.
Protokół – Manifest
Poniższy protokół umożliwia każdemu w społeczeństwie obywatelskim, samodzielnie lub we współpracy z innymi, bez żadnych ograniczeń, przejęcie odpowiedzialności za zlecenie osobie artystycznej stworzenia dzieła sztuki. Do obowiązków osoby lub grupy zlecającej należy określenie potrzeby powstania dzieła sztuki i uzasadnienie, dlaczego społeczność powinna w tę konkretną realizację się zaangażować (zainwestować).
Protokół proponuje osobom artystycznym możliwość stworzenia takich form współdziałania, które mogą odpowiedzieć, na potrzeby społeczeństwa oraz prowadzić do takiego podziału ról, który uwspólnia twórczość artystyczną i odpowiedzialność za nią. Nie jest ona już wyłączanie prywatna sprawą i indywidualną odpowiedzialnością.
Osobom mediatorskim, których zadaniem jest tworzenie więzi między dziełami a publicznością, proponuje się aby przyczyniały się do powstania więzi między osobami artystycznymi, finansującymi, a także wszystkimi innymi zaangażowanymi aktorami społecznymi.
Osoby mediatorskie organizują ich współpracę, dostarczają też niezbędnej wiedzy potrzebnej do wyboru odpowiedniej artystki i artysty oraz umiejętności, które pozwolą na sprawne ukończenie produkcji, z poszanowaniem wymagań określonych w zleceniu i charakteru twórczości. Osoby mediatorskie mogą również działać jako producenci publiczni, uwzględniając inicjatywy osób artystycznych, jeśli uznają, że odpowiadają one na współczesne potrzeby.
– Protokół proponuje przedstawicielom społecznym oraz osobom odpowiedzialnym w prywatnych i publicznych instytucjach, aby zaangażowali się w rozwój proponowanej przez Protokół „demokracji inicjatywnej” i podejmowali negocjacje polityczne, aby umożliwić znalezienie sposobu na włączenie społeczności. Mogą one również osobiście przejąć odpowiedzialność za zlecenie, które zgodne jest ze zbiorową potrzebą.
– Protokół proponuje badaczką i badaczom różnych dziedzin, aby przyczynili się do uznania potrzeby tak rozumianej sztuki, osadzania podejmowanych działań w ich szerszym kontekście oraz uczynienia okoliczności i wyzwań związanych z całym procesem zrozumiałym dla wszystkich.
Angażując się w równoprawne przejęcie odpowiedzialności za proces powstania dzieła sztuki, wszyscy uczestnicy tego procesu akceptują potrzebę podejmowania negocjacji, tak aby znaleźć rozwiązanie w przypadku powstania napięć i konfliktów, które są nieodłączną częścią życia publicznego w demokracji.
Dzieło sztuki, stając się także uczestnikiem życia publicznego, nie jest już tylko wyrazem jednej indywidualności, ale ludzi zdecydowanych tworzyć społeczeństwo poprzez nadanie wspólnego sensu współczesnej twórczości.
Finansowane z dotacji prywatnych i publicznych dzieło staje się własnością wspólnoty, a jego wartość nie jest już rynkowa, lecz wynika z użytkowania przez tę wspólnotę i symbolicznego znaczenia, jakie mu przypisuje.
Na podstawie Les Nouveaux commanditaires przygotowanego przez Françoisa Hersa.
Tłumaczenie własne protokołu-manifestu Françoisa Hers na podstawie wersji niemieckojęzycznej, przy porównaniu z wersjami angielskojęzycznej oraz francuskojęzycznej. Teksty tych wersji por. http://www.nouveauxcommanditaires.eu/en/, [15.05.2024. – Agnieszka Kilian]
